علت ترک خوردن لاستیک خودرو و عوامل موثر بر عمر تایر

چرا لاستیک خودرو ترک می‌خورد؟ تحلیل تخصصی عوامل تخریب

لاستیک خودرو یکی از پیچیده‌ترین اجزای مهندسی شده است که دوام آن محدود است. ترک خوردن لاستیک نشانه‌ای از تخریب زنجیره‌های پلیمری آن است که نه تنها ظاهر ناخوشایندی دارد، بلکه می‌تواند ایمنی رانندگی را به شدت به خطر بیندازد. عوامل اصلی تخریب تایر به دو دسته عمده تقسیم می‌شوند: عوامل محیطی و شیمیایی و عوامل مکانیکی و نگهداری.

دلایل محیطی و شیمیایی ترک خوردگی (تخریب ساختاری)

این عوامل به مرور زمان و به دلیل ماهیت شیمیایی لاستیک، ساختار داخلی آن را ضعیف می‌کنند:

الف. اشعه UV، گرما و اکسیژن (Ozone Weathering)

تابش مستقیم نور خورشید و اشعه ماوراء بنفش (UV)، همراه با گرمای شدید، زنجیره‌های پلیمری لاستیک را تخریب می‌کنند. اکسیژن موجود در هوا نیز با کائوچو ترکیب شده و باعث اکسیداسیون و در نهایت شکنندگی و ایجاد ترک‌های ریز روی دیواره جانبی (Ozone Cracking) می‌شود. این ترک‌ها معمولاً در ابتدا به صورت خطوط مویی ظاهر می‌شوند.

ب. سن ذاتی لاستیک (Age Deterioration)

کائوچو (رابر) به طور ذاتی با گذشت زمان دچار تنزل کیفی می‌شود. با بالا رفتن سن تایر، حتی اگر لاستیک استفاده نشده باشد، مواد شیمیایی آن ضعیف شده و خاصیت کشسانی خود را از دست می‌دهد. این فرآیند باعث سفت و شکننده شدن لاستیک و در نتیجه ایجاد ترک‌های عمیق‌تر می‌شود.

ج. مواد شیمیایی نامناسب و واکس‌ها

استفاده از واکس‌ها و مواد شیمیایی غیر استاندارد یا بر پایه نفت (Oil-based) برای تمیز کردن تایر، می‌تواند مواد نگهدارنده لاستیک را از بین ببرد و روند ترک‌خوردگی را تسریع بخشد.

دلایل مکانیکی و نگهداری نامناسب (عوامل آسیب‌زا)

این عوامل به نحوه استفاده از خودرو و نگهداری تایر مربوط می‌شوند:

الف. کم‌بادی و پربادی مداوم

کم‌بادی (Under-Inflation): لاستیک‌های کم‌باد، سطح بیشتری از تایر را در تماس با جاده قرار می‌دهند و اصطکاک را افزایش می‌دهند که منجر به تولید گرمای بیش از حد و سایش سریع‌تر در شانه‌های تایر می‌شود. این گرمای داخلی، تخریب شیمیایی را سرعت می‌بخشد. پربادی (Over-Inflation): پربادی لاستیک، فشار اضافی را به ساختار دیواره و آج وارد کرده و باعث فرسایش سریع‌تر و آسیب به ساختار تایر می‌شود.

برای جلوگیری از هر دو حالت، چک کردن منظم باد تایر بر اساس استاندارد خودرو ضروری است. برای درک کامل واحد اندازه‌گیری و نحوه تنظیم، مقاله PSI چیست؟ را بخوانید. 

ب. پارگی و آسیب از بغل لاستیک (دیواره جانبی)

(پاسخ مستقیم به کوئری: علت پارگی لاستیک از بغل) ترک‌های عمیق یا پارگی در دیواره جانبی (سایدوال) اغلب ناشی از آسیب مکانیکی ناگهانی است:

• برخورد با جدول، سنگ یا چاله: ضربه شدید، رشته‌های داخلی تایر (Cord) در دیواره را پاره می‌کند.

• کوبیده شدن لاستیک در هنگام پارک: مالش و فشار دیواره تایر به لبه‌های تیز جدول.

• رانندگی با تایر کم‌باد: انعطاف‌پذیری بیش از حد دیواره جانبی باعث کوبش و شکستگی‌های داخلی می‌شود که به صورت ترک یا برآمدگی نمایان می‌شود.

ج. سایش غیریکنواخت و عدم بالانس

سایش زودهنگام و غیریکنواخت آج، ناشی از عواملی چون عدم بالانس، تنظیم نبودن زوایای چرخ (فرمان و جلوبندی) و عادات رانندگی نامناسب است که به صورت مستقیم عمر مفید تایر را کاهش می‌دهد.

آیا رانندگی با لاستیک ترک خورده ایمن است؟ (هشدار تخصصی)

خیر، رانندگی با لاستیک ترک خورده به شدت خطرناک است. ترک‌های عمیق نشان می‌دهند که ساختار داخلی و استحکام تایر به طور دائم ضعیف شده است. لاستیک‌های ترک خورده قابل تعمیر نیستند، زیرا هیچ ماده‌ای نمی‌تواند زنجیره‌های پلیمری پاره شده را ترمیم کند. ادامه رانندگی با این تایرها می‌تواند منجر به انفجار تایر (Blowout) در سرعت‌های بالا و از دست دادن کنترل خودرو شود.

اگر شکاف یا ترک‌های عمیقی روی تایر خود مشاهده کردید، زمان تعویض فرا رسیده است. برای تشخیص دقیق‌تر، مقاله کدام علامت نشان می‌دهد زمان تعویض تایر فرا رسیده است؟ را مطالعه کنید. 

راهکارهای پیشگیرانه برای افزایش طول عمر تایر

برای محافظت از لاستیک‌ها در برابر ترک خوردگی و فرسایش زودرس، این اقدامات تخصصی را انجام دهید:

1. پارک در سایه: تا حد امکان، خودرو را در پارکینگ یا زیر سایه پارک کنید تا از تابش مستقیم UV و گرما محافظت شود.

2. کنترل باد منظم: حداقل ماهانه یکبار فشار باد را کنترل کنید و از رانندگی با تایرهای کم‌باد جداً خودداری کنید.

3. انتخاب محصولات استاندارد: برای تمیز کردن تایر، فقط از آب، محلول آب و صابون، یا محصولات واکس معتبر و استاندارد استفاده کنید.

4. بررسی ساختاری: به صورت دوره‌ای دیواره‌های جانبی (بغل) تایر را از نظر وجود ترک یا برآمدگی (نشانه آسیب داخلی) بررسی کنید.

فرسایش زودرس معمولاً ناشی از عدم بالانس و تنظیم نبودن زوایای چرخ است. تأثیر بالانس لاستیک‌ و نشانه‌های آن را بررسی کنید. همچنین، اگر نیاز به تعویض تایر داشتید، می‌توانید از خدمات نصب سیار لاستیک هایپرتایر استفاده نمایید.